گنج نامه فرهنگ مردم خواجه اباد قدیم ( میان برگی به تاریخ چله نشینی)

malek saraei, [02.08.18 12:49]
[Forwarded from نسیم خواجه اباد-(پنجره ای رو به افق دین و فرهنگ_ روشنگری) (malek saraei)]
گذری به تاریخ چله نشینی در خواجه اباد قدیم ( گنج نامه فرهنگ خواجه اباد)

malek saraei, [02.08.18 12:49]
[Forwarded from نسیم خواجه اباد-(پنجره ای رو به افق دین و فرهنگ_ روشنگری) (malek saraei)]
آداب و رسوم شب یلدا در تاریخ خواجه اباد : ( میان برگی به اداب و رسوم شب چله در خواجه اباد قدیم ) در حالی صدای پای زمستان آرام آرام از لابه لای برگ های زرد پائیزی شنیده می شود و باد سرد دی ماه کم کم زمین را از برگ های پژمرده فصل رنگ ها جارو کرده وزمین را برای سکونت سه ماهه زمستان مهیا می کند اولین شب زمستان و آخرین روز پائیز به یکی از خاطره انگیز ترین روزهای مردم روستا تبدیل می شود.
جشنی که در تمام ایران و از جمله در روستای خواجه اباد آداب و رسوم و سنتهای دیرینه ای دارد که بعد از سالها سینه به سینه و نسل به نسل حفظ و به به ما ها رسیده است
شب یلدا بلند ترین شب سال است این طولانی بودن شاید در یک دقیقه خلاصه شود ولی مردم با دور هم جمع شدن همان یک دقیقه را جشن می گیرند چرا که پائیز را پشت سر گذاشته و وارد زمستان می شوند.

در خواجه ابادمردم به یلدا، چیله نیگ گجسه می گویند و از میوه های متنوع و غذا های خاصی برای گذراندن شب و شادی جمعی استفاده می کنند. غالبا میوه هایی که به یاد دارم میوه های بومی و محلی شامل هندوانه های بومی شامل سه نوع هندوانه ( به نام های اله قش _ سارو خربز_ ایچه اچق ( هندوانه رسیب-ده کامل){ هندوانه رسیده قرمز بزرگ به چاقو در امده بز بلیور شیراه و دامانا ) قاچ می کردند و در یک قاپچا (سینی) می گذاشتند و همه دسته جمعی می خوردند و بسیار شاد بودند دوستان خواننده تلگرام باید بدانند انچعه که از همه ایتن موارد خوراکی که از همه مهمتر و لذت بخش تر بود ( صله رحم) { باهم بودن} و زندگی جمعی مردم گذشته های این روستای با صفا بوده است _ د انه زرد الو تف داده شده یا معمولی _ کشته ( برگه زرد الو ) امورد ( برگه گلابی ) برخی خانواده ها ازجمله صبوری ها _ صادقی ها داشتند سیب زمستانی از باغات روستای بالا _ الو برگه ان کدو محلی زمین سیب زمینی چغندر شیرین و خوشمزه معروف به ایلاتی شلغم مخصوص رودخانه خورده می شد در این شب طولانی آیین های و مراسم های خاصی وجود داشته و به آن شب چراغانی یا شب چراغ هم می گفتند.
اصطلاحی که به عنوان ایشیقجه ( قرخ ایشیق) که من انرا با اداب و رسوم جوینی ها یکی دیده ام و در فرهنگ اکراد قوچان شب چراغ که مادرم هم این کلمه را خود تایید می کند گفته می شد از آنجا که هر میهمانی برای رفتن به شب نشینی در شب چله چراغی به همراه خود داشته است، به علت تعدد در چراغ ها عبارت چهل چراغ را برای این شب به کار می برده اند. دقیقا همان است که چهله یا چیله لیق گفته می شود زیرا حتی سه اولاد با هم در خانه پیر مرادشان جمع می شدند و یاغسز چیراغ( پی سوز ) که بعدها گرد سوز و { اینگیلیسی چیراغ } رسم شد خواندن شاهنامه توسط بزرگان ان زمان مرحومان : شیخ عباسعلی خیامی _ علی ابر حسنی _ ملا صادق بزرگ _ اخوند باقر _ حاج محمد باقر ارقبائی ( فرزاد ها ) و در اکثر خاندان های سواد مکتب خانه ای خوانده می شد و یا نقالی نقالان ان زمان در خانواده های ارمغانی _ ارقبائی* _ گفته می شد که تعداد 5 داستان قدیمی ترکی مخصوص خواجه اباد د که در بخش داستانهای قدیمی روستا در سال گذشته تحریر و پخش شد اورده شده است مراجعه کنید
یکی دیگر از آیینهای ویژه شب چله تهیه شیرین قراقورد است
برای تهیه ان ریشه گیاهی به نام چوبک را چند بار جوشانده در ظرف بزرگ سفالی به نام تغار میریختند و مایع مزبور را برای ساعتها هم میزنند تا به صورت کف سفت درآید و بعد از سفت شدن آن را خشک کرده به شکل امروزی قارا قورود در می آوردند. شام هم کشته جوش ( برگه زردالو ) قیسووا نیلیک جش شیرین قاراقورود جش یا ترش ان در کنار مهمانان صرف می شد تعداد مهمانان دو یا سه اولاد در منزل کبیر اولاد ( پیر ترین مرد وزن ) جمع می شدند و تا بامداد با یکدیگر به گپ و گفتگو شادی می نشستند گلین _ خربزه( هندوانه عروس)
در میان میوه های شب چله هندوانه بیش از همه مررد توجه است و به عبارتی عروس میوه های این شب است و خواص بی شماری دارد. چرا که ان زمان در خواجه بسیار هندوانه و ان هم با کیفیت و بزرگی تمام به عمل می امد و حقیقتا هم خواص کاملا طبیعی عالی داشت هندوانه گرمی مغز و سوزندگی جگر را دفع کرده و بیماری های مختلف روده ای را از آنها دور می کند و گرمای تابستان سال بعد در آنها اثر نخواهد کرد.
تمام میوه هایی که مردم این دیار در شب یلدا از آنها تناول می کنند خواص و مزایای خاصی داشت از جمله چغندر ایلاتی از زمین های رودخانه *

malek saraei, [02.08.18 13:04]
خواجه اباد قدیم کرسی گرما بخش بخش زمستانی به این شکل بود که ابتدا ( اتو جاق) {هیزم} و شاخه های درختان را

باخواجهآباد, [23.12.17 00:50]
از باغ و باغجه های وسیع روستا می بریدند و در بخاری هیزمی که دارای محفظه گرد استوانه ای بود قرار داده یا در اجاق می سوزاندند انگاه هیزم اتشین لهیه زبانه کش را در چلک ( تشتی ) ریخته در زیر کرسی می گذاشتند کرسی شامل تخته سنگ های و تخته چوب الوار مانند ی بود که نجار ان زمان * می ساخت و بر روی ان نشسته و تخته میزی پهن بزرگ که که فرش نمدی بر روی ان پهن کرده و تا 15 نفر در ان پاهای خود را قرار داده و در ان گرم می شدند یکی از رسوم دیگری که مرسوم بود تحفه بردن در این شب برای عروسی است که هنوز به خانه خود نرفته است، چرا که اعتقاد دارند باعث برکت در زندگی آینده عروس و داماد می شود و به اصطلاحبه آن شب چله ای یا چله لیق می گویند. در ان شب کیلم ( گلیم ) دست بافت مادر شوهر _ پالاس _ شیلوار * _ پارچه ناظامو و نوغرا ( سکه نقره ده قیراتی ) که به وزن 150 گرم و بالاترین نقره زمان ناصر الدین شاه به عروس داده می شد به بخش ائین های عروسی در خواجه اباد قدیم مراجعه کنید بخش مربوط به خواستگاری و پیشکش های داماد به عروس در اایین های عروسی خواجه اباد قدیم // پایان // پینوشت این قسمت : 1_ زنده یاد حسین ارمغانی ( ارقبائی_) سکینه صادقی _ زارا بگم ( زهرا بیگم ) بانوان از گذشتگان خیامی که نام انان دقیقا به یاد نیست از نقالان معروف در شب های چله بودند 2_ مرحوم شادروان روح الامین صادقی از سازنده های کرسی و اقلام دیگر بود 3_ شیلوار پارچه دست باف سنتی به دست بانوان خواجه ابادی در گذشته

فصل پنجم از وازه ها در فرهنگ محاوره ای خواجه اباد ( ابزار کشاورزی - طب سنتی)...