ایین های محرم در خواجه اباد (2)

Malek Saraei, [۲۸.۰۹.۱۷ ۰۰:۲۴]
تشکیلات سازمانی دستجات مذهبی در ماه محرم در خواجه اباد قدیم که به پیش از سالهای 1305 خورشیدی برمی گردد با تشکیلات امروزی بسیار متفاوت سنتی و با کمترین امکانات انجام می شد تا سال 1328 خورشیدی دو روستا دارای یک مسجد بودند که به لحاظ جمعیت زیاد روستای پایین که 80% درصد جمعیت را تشکیل می دادند مراسمات دینی انجام می پذیرفت اما به دلیل ازدیاد جمعیت در روستاهای وسط و بالا مسجد جامع تری در محل کنونی روستا احداث گردید و هر سه روستا به طور مشترک در ان به اجرای مراسمات دینی خود می پرداختند اما از سال 1330 خورشیدی مسجد روستای بالا از پایین منفک گردید و انان از مسجد پایین مستقلا به عزاداری می پرداختند جمعیت در ان زمان بسیار زیاد بود و تشکیلات مخصوص عزاداری داشنتد که بر اساس نقل بزرگان قدیم خواجه اباد به شرح هر یک خواهم پرداخت و سپس از سالهای 1345 شمسی به مجموعه تشکیلات دستجاتی خواهم پرداخت که قدری مدرن تر بوده و اداب و ایین های فوق العاده قدیمی در این دوران رنگ می بازد که بنیانگذار ان زنده یاد شادروان رمضان علی ارمغانی بوده است ولی پیش از پرداختن به ایین های جدید 1345 به بعد مروری کوتاه بر چند ایین کهن در خواجه اباد خیلی قدیم خواهم پرداخت که نمایی از بازماند های دوران حکومت صفویه است 1_ سینه زنی به سبک بوشهری : که در ان جوانان به صورت حلقه ای و گرد بر زمین می نشستند و یا ایستاده ولی دایره ای شکل سینه می زدند و نوحه خوانی می کردند ان زمان زنجیر دهل و شیپور و سنج نبود و به جای ان از بوق مخصوص از شاخ بلند و پیچ دار گاو، گاومیش، بز و یا گوسفند ساخته می شد که دمیدن در آن و به صدا درآوردن آن کار بسیار مشکلی بود انجام می شد اجرای تعزیه،حرکت شتران با کجاوه به عنوان نمادی از کاروان کربلا و اسرا، نخل گردانی، علم بستن _که در بخش قبلی درباره این اداب و رسوم بحث شد اطعام دادن و نذری دادن یا همان اللا یولو بویژه در شب های تاسوعا و عاشورا و شام غریبان از جمله سنت هایی است که هر سال در ان زمان برگزار می شد. ودرباره هر یک توضیح مختصری داده می شود

Malek Saraei, [۲۸.۰۹.۱۷ ۰۰:۵۲]
2_حرکت شتران با کجاوه به عنوان نمادی از کاروان کربلا و اسرا، در سراسر کوچه و پس کوچه های روستا اتفاق می افتاد تعداد 10 نفر شتر که توسط کدخدا و متمولین وقف کننده و نذر دهنده انجام می شد زنان هنر مند خواجه ابادی پولک ها و زربفت هایی را از پارچه سوزن دوزی می کردند که یاداور درد و رنج های قهرمان کربلا زینب کبری (ع) بود تهیه تابوت خونینی که روی آن کبوتری گذاشته شده و پشت سر آن کودکان به منزله فرزندان امام حسین (ع) حرکت می کنند و فردی آنان را شلاق می زند تا به اسارت ببرد، تهیه قنداق علی اصغر(ع)، حجله حضرت قاسم (ع) و قرار دادن دختر بچه ای مانند عروس در آن زمان به دست زنده یاد شادروان بشیر علی خیامی (4)که خود ایشان مبدع و سازنده ان بود که البته تاریخ عاشورا با راهنمایی های عالمانه ان دوران مرحوم شیخ زهیر خیامی ممکن بود برگزار می شد و ایشان از محل خانه خود در کنار جوی نیستانک تا مکان اسیاب مرحوم روح الامین صادقی (5) تشییع و موجب غلیان احساسات مردم می شد به طوری که گفته می شود فردی به نام سید خیاط قوچانی که فردی راهزن گردنه گیر سنگدل بود (6) تحت تاثیر قنداقه علی اصغر علیه السلام قرار گرفت و از همان سال ها به بعد در اواخر عمر لطیف تر گشت همچنین ساختن دست ابوالفضل(ع) گهواره خونین علی اصغر و تشییع ان با یک نردبان برای تحت تاثیر قرار دادن مردم از دیگر آیین های عزاداری مردم خواجه اباد قدیم بوده است.
از ادوات و ابزار موسیقی رایج در ان دوران می توان دهل و سرنا را نام برد که با نوای ˈشیپور خوانی همراه می شد که توسط مرحوم اخوند سیف الله و شبه خوانانی از عباس اباد بودند که به توسط کدخدا و بزرگان ان دوران به روستا دعوت می شدند انان همراه دسته بزرگ سینه زنی پا به پای نوحه خوانان حرکت می کردند و تا محوطه امامزاده پیش می رفتند در خواجه اباد قدیم نذورات زیادی تحت عنوان اللا یولو ( فی سبیل الله ) اطعام می شدند شیر برنج پخش مایا فتیر یا قتلمه در بین مردم از رسومات دیگر بود که هم اکنون نیز همچنان این ایین محکم باقی است

Malek Saraei, [۲۸.۰۹.۱۷ ۰۱:۲۹]
3- دود کردن اسپند قربانی کردن گوسفند در پیش پای دسته جات در سه نقطه صورت می گرفت یکی در محل مسجد دیگری بین راه و اخری در امامزاده که بلافاصله لاشه قربانی به اشپزخانه منتقل و ذبح و خرد کردن و تهیه ابگوشت به کار برده می شد در خواجه اباد قدیم 12 تا 14 روز مجلس سوگواری دایر بود و سالیانه 150000هزار ریال از عواید وقفیات به مجلس امام علیه السلام اختصاص می یافت در ان زمان اشپز های معروف استاد محمد رجایی و اسدالله بقایری و برادر زاده اش مرحوم نصرت الله بقایری مرحوم رضا قلی رمضانی رحمت الله ارقبایی و مرحوم میرزا حسین و غلام صفری علی اصغر و پسرش محمد تقی ارقبایی و ......نقش داشتند دو اجاق بزرگ خاکی سنتی با دو دیگ بزرگ و دو دیگچه متوسط طعام 850 نفر از حضار مجلس بود و از انرژی هیزم پخته واماده می شد ساختمان قدیمی مسجد قدیم خواجه اباد در زمینی به مساحت 550 متر مربع و دارای 5 ستون ضخیم به ارتفاع 9 متر و قطر 50 سانتی متر به انضمام یک اشپزخانه به مساحت 18 متر مربع دارای دو درب چوبی بزرگ در ضلع شرقی مسجد تدارک دیده شده بود کفشکنی در درون مسجد با ارتفاع سه متر و گنجایش 150 جفت کفش را داشت طعام بزرگسالان در یک کاسه مسی مشترک دو نفره بود ولی برای خرد سالان یک کاسه ابگوشت برای سه نفر در نظر گرفته می شد روشنایی مسجد از چراغ پی سوز بود سپس فانوس انگلیسی و بعد ها چراغ توری پدید امد که این وسیله بدلیل عدم اشنایی با کاربرد درست ان موجب انفجار و وفات یکی از اهالی گردید خادم مسجد در قدیم مرحوم محمد صادقی و سپس مرحوم حسین ارمغانی بود که در بخش ایین های پیش از نوروز در خواجه اباد قدیم پیرامون این شخص و مراسمات منحصر به فرد ایشان مطالبی تقدیم شد از سال های 1305 تا سال 1366 بانوان حاضر در مجلس از میل طعام امام حسین (ع) بی بهره بودند لکن در این سال با اعتراض یکی از بانوان به عدم انصاف در مجلس ابا عبداله (ع) از ان پس انان نیز از خوردن غذا تبرک جستند از نوحه خوانان و منبری های خواجه اباد خیلی قدیم مرحوم شیخ رضا کاظمی اخوند سیف الله اخوند باقر شخ زهیر و علی اصغر خیامی علی اکبر ارقبایی ( مرحوم شیخ علی اکبر فرزاد)بودند از مداحان ان زمان می توان به حاج قربان ارقبایی و کربلایی محمد جعفر صادقی _ حسن و برادرش محمد جعفر صادقی _ میرزا خلیل حسینی و رمضان علی ارمغانی ابوالحسن ارقبایی محمد حسین رضایی حسین صادقی ابوالفضل صادقی عباسعلی مومنی احیا ارقبایی جواد و علی رضایی علی خواجه ابادی زنده یاد سید حسین ترابی محمد ابراهیم رمضانی و تا معاصر امروز مرحوم عباس صفوی عبدالله مومنی و دیگران اشاره کرد

فصل پنجم از وازه ها در فرهنگ محاوره ای خواجه اباد ( ابزار کشاورزی - طب سنتی)...