ایین های محرم بخش3

Malek Saraei, [۲۸.۰۹.۱۷ ۰۰:۲۴]
تشکیلات سازمانی دستجات مذهبی در ماه محرم در خواجه اباد قدیم که به پیش از سالهای 1305 خورشیدی برمی گردد با تشکیلات امروزی بسیار متفاوت سنتی و با کمترین امکانات انجام می شد تا سال 1328 خورشیدی دو روستا دارای یک مسجد بودند که به لحاظ جمعیت زیاد روستای پایین که 80% درصد جمعیت را تشکیل می دادند مراسمات دینی انجام می پذیرفت اما به دلیل ازدیاد جمعیت در روستاهای وسط و بالا مسجد جامع تری در محل کنونی روستا احداث گردید و هر سه روستا به طور مشترک در ان به اجرای مراسمات دینی خود می پرداختند اما از سال 1330 خورشیدی مسجد روستای بالا از پایین منفک گردید و انان از مسجد پایین مستقلا به عزاداری می پرداختند جمعیت در ان زمان بسیار زیاد بود و تشکیلات مخصوص عزاداری داشنتد که بر اساس نقل بزرگان قدیم خواجه اباد به شرح هر یک خواهم پرداخت و سپس از سالهای 1345 شمسی به مجموعه تشکیلات دستجاتی خواهم پرداخت که قدری مدرن تر بوده و اداب و ایین های فوق العاده قدیمی در این دوران رنگ می بازد که بنیانگذار ان زنده یاد شادروان رمضان علی ارمغانی بوده است ولی پیش از پرداختن به ایین های جدید 1345 به بعد مروری کوتاه بر چند ایین کهن در خواجه اباد خیلی قدیم خواهم پرداخت که نمایی از بازماند های دوران حکومت صفویه است 1_ سینه زنی به سبک بوشهری : که در ان جوانان به صورت حلقه ای و گرد بر زمین می نشستند و یا ایستاده ولی دایره ای شکل سینه می زدند و نوحه خوانی می کردند ان زمان زنجیر دهل و شیپور و سنج نبود و به جای ان از بوق مخصوص از شاخ بلند و پیچ دار گاو، گاومیش، بز و یا گوسفند ساخته می شد که دمیدن در آن و به صدا درآوردن آن کار بسیار مشکلی بود انجام می شد اجرای تعزیه،حرکت شتران با کجاوه به عنوان نمادی از کاروان کربلا و اسرا، نخل گردانی، علم بستن _که در بخش قبلی درباره این اداب و رسوم بحث شد اطعام دادن و نذری دادن یا همان اللا یولو بویژه در شب های تاسوعا و عاشورا و شام غریبان از جمله سنت هایی است که هر سال در ان زمان برگزار می شد. ودرباره هر یک توضیح مختصری داده می شود

Malek Saraei, [۲۸.۰۹.۱۷ ۰۰:۵۲]
2_حرکت شتران با کجاوه به عنوان نمادی از کاروان کربلا و اسرا، در سراسر کوچه و پس کوچه های روستا اتفاق می افتاد تعداد 10 نفر شتر که توسط کدخدا و متمولین وقف کننده و نذر دهنده انجام می شد زنان هنر مند خواجه ابادی پولک ها و زربفت هایی را از پارچه سوزن دوزی می کردند که یاداور درد و رنج های قهرمان کربلا زینب کبری (ع) بود تهیه تابوت خونینی که روی آن کبوتری گذاشته شده و پشت سر آن کودکان به منزله فرزندان امام حسین (ع) حرکت می کنند و فردی آنان را شلاق می زند تا به اسارت ببرد، تهیه قنداق علی اصغر(ع)، حجله حضرت قاسم (ع) و قرار دادن دختر بچه ای مانند عروس در آن زمان به دست زنده یاد شادروان بشیر علی خیامی (4)که خود ایشان مبدع و سازنده ان بود که البته تاریخ عاشورا با راهنمایی های عالمانه ان دوران مرحوم شیخ زهیر خیامی ممکن بود برگزار می شد و ایشان از محل خانه خود در کنار جوی نیستانک تا مکان اسیاب مرحوم روح الامین صادقی (5) تشییع و موجب غلیان احساسات مردم می شد به طوری که گفته می شود فردی به نام سید خیاط قوچانی که فردی راهزن گردنه گیر سنگدل بود (6) تحت تاثیر قنداقه علی اصغر علیه السلام قرار گرفت و از همان سال ها به بعد در اواخر عمر لطیف تر گشت همچنین ساختن دست ابوالفضل(ع) گهواره خونین علی اصغر و تشییع ان با یک نردبان برای تحت تاثیر قرار دادن مردم از دیگر آیین های عزاداری مردم خواجه اباد قدیم بوده است.
از ادوات و ابزار موسیقی رایج در ان دوران می توان دهل و سرنا را نام برد که با نوای ˈشیپور خوانی همراه می شد که توسط مرحوم اخوند سیف الله و شبه خوانانی از عباس اباد بودند که به توسط کدخدا و بزرگان ان دوران به روستا دعوت می شدند انان همراه دسته بزرگ سینه زنی پا به پای نوحه خوانان حرکت می کردند و تا محوطه امامزاده پیش می رفتند در خواجه اباد قدیم نذورات زیادی تحت عنوان اللا یولو ( فی سبیل الله ) اطعام می شدند شیر برنج پخش مایا فتیر یا قتلمه در بین مردم از رسومات دیگر بود که هم اکنون نیز همچنان این ایین محکم باقی است

Malek Saraei, [۲۸.۰۹.۱۷ ۰۲:۲۶]
اشعاری که مرحوم رمضانعلی ارمغانی تکرار می کرد این بود {یک گلی بو قاسم ناشاد بود و مرحوم میرزا خلیل در جواب ایشان بیدرنگ پاسخ می داد گلی دگر اکبر داماد بود } در مقابل این ابتکار مرحوم ارمغانی مرحوم بشیر علی خیامی از قلعه بالا داستان غمناک تیر خوردن علی اصغر علیه السلام را با ساخت جنازه تیر خورده و خون الود ان حضرت اجرا و تشیئع می کرد که توضیحات ان در چند سطر پیش داده شد 5_از دیگر اداب و رسوم تعزیه گردانی و مدیریت مجلس ابا عبدالله در خواجه اباد که هم اکنون نیز به عنوان عالی ترین جلوه از سند دلدادگان کوی حسین (ع) بود مراسم {حسن وای و حسین وای } است که اختصاص به پیران با تجربه دارد بدین ترتیب علم امام در میدان گاه روستا بر زمین کاشته می شد و تعداد 10 تا 15 نفر از افراد داوطلب در این مراسم شرکت می کنند انان بایستی به مدت 45 دقیقه با سینه زنی یک دست و پایکوبی منظم و همزمان دست ها ی سینه زن در دور تا دور علم و گردش به ان انجام می دادند همزمان سه بار سینه زده می شود و با بالا امدن دست ها در سه مرتبه سینه زنی سه مرتبه پاها بر زمین کوبیده و و با گام های بسیار اهسته به راه خود ادامه می دهند نفرات از پیراهن قسمت زیر دست جلویی محکم گرفته با یک دست سینه می زند و در همین زمان هماهنگ سینه زنی پاها بر زمین کوبیده می شود و با هم بلند می گویند حسن وای حیسن وای حسن شهد حسین شهد تا پایان 45 دقیقه مرحوم عباس خواجه ابادی یک دکلمه ای را به زبان ترکی قرائت میکرد و افراد با گریه و اشک در حالت نشسته به دکلمه روضه گوش فرا می دهند ( ایشان با این عنوان : عباس گد د سو گتره قل لاری دشده گر نجه الدو نعش علی اکبری )فلسفه این کار پس از بی اعتنایی به واقعه غدیر خم و غصب خلافت علی علیه السلام و ماجرای شهادت سریع امامان نخستین یعنی حسن و حسین (ع) می باشد و عامل انحراف مردم از اسلام در کل تاریخ بشریت شدکه در نتیجه در سرزمین کربلا به طرز فجیعی ال الله به شهادت رسیدند و زنان بنی هاشم علیهم السلام اجمعین به

Malek Saraei, [۲۸.۰۹.۱۷ ۰۷:۵۹]
6_ از دیگر ایین های محرم در فرهنگ اداب و رسوم مردم خواجه اباد ارتباط دادن بین دو نهاد مقدس مسجد و امامزاده به یکدیگر در دهه نخست محرم و روزهای دیگر ماه صفر المظفر است زیرا مردم از عهد قدیم در این روستا معتقدند اولا امام زاده خود مانند جددش حسین ابن علی به شهادت رسیده است وبه نام خوجه جنگ {خواجه جنگ} سردارجنگ مشهور است ثانیا اینکه ان حضرت در عزای جددش سوگوار است و با پنج واسطه به امام حسین (ع) می رسد پس باید در زمانی که حسین ابن علی سلام الله علیه در صحرای تفتیده کربلا تنها ماند و علم انقلابش ( البته به ظاهر) بر زمین افتاد باید به پسرش تسلیت گفت و در کنار مضجع شریفش ساعاتی ان جا با زیارت تسلی دیگر گفت این رسم اختصاص به خواجه اباد دارد و کمتر روستایی است که اداب زیارت و تسلیت دارد و ایین های منحصر به فردی در بین راه مسجد تا امام زاده دارد از زمان های قدیم تا کنون مردم خواجه اباد که دارای دو دسته هیئت سینه زنی و زنجیر زنی دارد و کاملا در رقابت سالم باهم سعی در انسجام و یکپارچکی و زیبایی و شکوهمند دسته خود دارد جوانان روستای پایین و بالا با شور حسینی وصف ناپذیری که تعداد هر دسته بین 30 تا 70 نفر هم رسیده با لباس های یکدست سربند یا حسین و ادوات صوتی به حرکت در می ایند معمولا در گذشته نزدیک ابتدا دستجات حرکت نموده سپس زیارت وصرف ناهار به مسجد بازمی گشتند ولی امروزه ابتدا ناهار صرف می شود و کاروان عزا به حرکت در می اید اغاز رسمی برنامه ها از ساعت 9 بامداد با مراسم به یاد ماندنی و تاریخی حسن وای حسین وای اغاز می شود چنانکه پیشتر یاداوری شد داوطلبان عاشق این مراسم به دور علم با قانون خاص سینه زنی و پایکوبی می گردند و با بانگ بلند _ همگی جمله کوتاه حسن وای حسین وای _ حسن شهید _ حسین شهید _ کو عباس کو عون و کو جعفر _ یک به یک نام شهدای کربلا را می بردند و نام انان را در مجلس گرم امام زنده می کردند و فلسفه علم گشتی و حسن و حسین وای بر همان مطلب که پیشتر اشاره شد بر می گردد یعنی اینکه دیگر شیعه واقعه غدیر را که به شهادت اهل بیت منجر شد تکرار نخواهد کرد و این پرچم که بدست علی و دو سبطش حسن و حسین سرور جوانان اهل بهشت بر افراشته شد برای بار دوم به زمین نخواهد افتاد و حرارت عشق اهل بیت پیامبر به ویژه حسین سلام الله توفنده. به پیش خواهد رفت تا ظهور منتقم خون حسین باقی خواهد ماند اینجا منظور از علم همان علم چوب خشک نیست که وهابیت تکفیری در رسانه هایشان به تبلیغ ان می پردازند که _ این بت پرستی است !! _ اینجا منظور از علم اسلام است که تشیع یعنی یاران روزبه (7) ایرانی ان را بر افراشته اند و بزودی بدست صاحب اصلی اش حضرت بقیه الله خواهند سپرد بزرگان ما اینگونه این علم را پابرجا نگه داشته اند بزرگان ان دوران زنده یاد شادروان مرحوم محمد رجایی مرحوم محمد حسین سرایی رمضان علی ارمغانی و بزرگان این دوران احمد صادقی صالحی ها و بزرگان خیامی ها و مومنی ها در روستای بالا نقش اصلی را دارند و داشته اند

Malek Saraei, [۲۸.۰۹.۱۷ ۰۸:۲۹]
حرکت از دو مسجد تا امامزاده با گام های ارام و اهسته دو دسته عزاداران زمان زیادی را به طول میدهد بانوان در پشت سر هیئت ناظر. و شاهدسینه زنی و یا حسین گویان جوانان برومندشان هستند و به ان می بالند و برای همین از دسته هیئت صدای نوحه های اندوهگین به گوش می رسد و اشک باران دیدگان در همین لحظات است نیز خادم اسپند چی در سراسر دو دسته اسپند دود می کند و با سلام و صلوات چشم هر حسود بدخواهی را در هم می شکند زیباترین و برترین و منحصر به فردتربن ایین اختصاصی مردم خواجه اباد در مراسمی تحت عنوان علم افکنی یا علم شهید کردن است که به گفته جامعه شناسان ایین های دینی چنین رسمی در هیچ نقطه از ایران مشاهده نشده و ویژه یادگار ان بزرگان خواجه اباد بسیار قدیم است هرکدام از دو دسته به شدت در تلاش است که نظم در پوشش _ نظم در سینه و زنجیر زنی _ نظم در نوع ملودی و ریتم نوحه که محزون و خوش صدا باشد برگزیده و با این انسجام برتری خود را در جلب دلهای عزادار به اندوه و ماتم موفق تر باشد و افتخار مدال نوکری حضرتش را بر گردن خو د اندازد در بالا دست باغچه موسوم و معروف به باغ. زنده یاد شادروان مرحوم حاج محمد صادق خیامی دو دسته به نهایت فاصله کوتاه از یکدیگر می رسند ولی همچنان حرارت نوحه سنج و طبل فرا گیر شده و جوانان با نگاهی منتظر در انتظار فرمان ( یا حسین ) برای شورش و یورش برای علم افکنی به سمت دسته مقابل می شوند که در ان واحد این فرمان صادر می شود و جوانان دلداده اهل بیت حقیقتا با حرارت و عشقی بی نهایت به سمت علم دویده ان را از دست علم بر ربوده بر زمین نقش می کنند و بی اختیار به یاد علم افتادن جان جانان حسین ابن علی علیه السلام قهرمان شجاعت و ایثار _ های های_ گریه می کنند و به تنهایی و غربت حسین می اندیشند به حاکمیت یزیدیان ان زمان و این زمان می اندیشند به حرارت کربلا و به لبان تشنه کام حسین اه از جگر سودا می کنند به یاران رفته اش و پاره پاره شدن اجساد مطهر می گریند به حرم حسین و ساربانش زینب سلام الله علیها یاد می کنند علم شهید کردن تا دقایقی ادامه دارد بزرگان بر شانه های تکان خورده جوانان می زنند و از انان درخواست می کنند که _ بس است _ برخیزید و هیچ گاه و هیچ زمان پرچم حسین را پس از ما بر زمین نگذارید ارزشها و راه حسین را پیش بروید مگر نه اینست که یزیدیان هنوز نمرده ند ؟! هنوز یزیدیان داعش سر حججی ها می بررند ؟ سر علی اکبر ها می بررند؟ کودک شیر خواره فلسطینی را زنده در پیش پای پدر و مادرش می سوزانند خادم حرمین شریفین هستند و ان طرف کودک کش یمنی و میانماری ؟! به جز اینست ؟ حسین (ع) برای چه شهید شد ؟ زیرا او می دانست شهادت و اسلام خواهی بی پایان است و. پس از او اسلام و تشیع بدون شهادت زنده نیست و برای همین است که امام ریوف شاه خراسان فرمود خدا رحمت کند شیعیان ما را که امر ما را زنده می کنند(9)

فصل پنجم از وازه ها در فرهنگ محاوره ای خواجه اباد ( ابزار کشاورزی - طب سنتی)...